Zabezpieczenie przed uszkodzeniem według rozporządzenia w sprawie maszyn: załącznik III pkt 1.1.9 w ocenie ryzyka

Czego wymaga pkt 1.1.9

Pkt 1.1.9 „Zabezpieczenie przed uszkodzeniem” jest nowością w prawie dotyczącym maszyn. Składa się z pięciu akapitów, streszczonych tutaj na podstawie wersji skonsolidowanej:

• Podłączone urządzenia i dostęp zdalny

  pkt 1.1.9, akapit pierwszy

  Połączenie z maszyną innego urządzenia, za pośrednictwem dowolnej funkcji tego urządzenia lub za pośrednictwem urządzenia zdalnego, które utrzymuje łączność z maszyną, nie może prowadzić do sytuacji zagrożenia.

• Sprzęt komputerowy istotny dla bezpieczeństwa

  pkt 1.1.9, akapit drugi

  Części składowe sprzętu komputerowego, które nadają sygnały lub przekazują dane istotne dla dostępu do oprogramowania mającego zasadnicze znaczenie dla zgodności, muszą być odpowiednio zabezpieczone przed przypadkowym lub zamierzonym uszkodzeniem. Maszyna rejestruje dowody uprawnionej lub nieuprawnionej interwencji w odniesieniu do tych części składowych.

• Oprogramowanie i dane

  pkt 1.1.9, akapit trzeci

  Oprogramowanie i dane mające zasadnicze znaczenie dla zgodności z zasadniczymi wymaganiami w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa należy określić jako takie i odpowiednio zabezpieczyć przed przypadkowym lub zamierzonym uszkodzeniem.

• Rozpoznawanie zainstalowanego oprogramowania

  pkt 1.1.9, akapit czwarty

  Maszyna rozpoznaje zainstalowane oprogramowanie niezbędne do bezpiecznego działania i jest w stanie w każdej chwili dostarczyć te informacje w łatwo dostępnej formie.

• Dowody interwencji w oprogramowanie i konfigurację

  pkt 1.1.9, akapit piąty

  Maszyna rejestruje dowody uprawnionej lub nieuprawnionej interwencji w odniesieniu do oprogramowania oraz zmian zainstalowanego oprogramowania lub jego konfiguracji.

Związek z pkt 1.2.1 „Bezpieczeństwo i niezawodność układów sterowania”

Pkt 1.2.1 przenosi tę samą myśl na układ sterowania. Układy sterowania muszą, stosownie do okoliczności i ryzyka, wytrzymać oddziaływanie czynników zewnętrznych, wyraźnie łącznie z racjonalnie przewidywalnymi próbami doprowadzenia do sytuacji zagrożenia podejmowanymi w złym zamiarze przez strony trzecie (lit. a)). Awaria sprzętu komputerowego lub układów logicznych sterowania nie może prowadzić do sytuacji zagrożenia (lit. b)). Wartości graniczne funkcji bezpieczeństwa ustala się w ocenie ryzyka, a niebezpieczne zmiany ustawień lub zasad są niedopuszczalne, także w fazie uczenia się (lit. d)). Nowa jest lit. f): rejestrowanie danych wygenerowanych w związku z ingerencją oraz danych dotyczących wersji oprogramowania realizującego funkcję bezpieczeństwa zainstalowanego po wprowadzeniu do obrotu musi być możliwe przez pięć lat od instalacji, na uzasadniony wniosek właściwego organu krajowego.

Dwa kolejne punkty dotyczą każdej połączonej maszyny: w przypadku sterowania bezprzewodowego awaria łączności lub połączenia albo błędne połączenie nie mogą powodować sytuacji niebezpiecznej (pkt 1.2.1, ostatni akapit), a przerwa, przywrócenie lub wahania połączenia z siecią komunikacyjną nie mogą prowadzić do sytuacji zagrożenia (pkt 1.2.6). Celem ochrony wszystkich tych wymagań jest bezpieczeństwo osób, a nie ochrona danych czy know-how.

Co musi wykazać producent

Rozporządzenie w sprawie maszyn nie narzuca określonej technologii, ale każde wymaganie musi być spełnione w sposób możliwy do prześledzenia. W praktyce powstają następujące dowody:

Dokumentacja techniczna zawiera ocenę ryzyka z wykazem mających zastosowanie wymagań i środkami ochronnymi (załącznik IV część A lit. b)) oraz sprawozdania z badań (lit. g)). Nowa jest lit. m): kod źródłowy lub logikę programowania oprogramowania odnoszącego się do bezpieczeństwa udostępnia się na uzasadniony wniosek właściwego organu krajowego, jeżeli jest to niezbędne do sprawdzenia zasadniczych wymagań (zob. także art. 10 ust. 3).

prEN 50742, IEC 62443 i domniemanie zgodności

prEN 50742 „Bezpieczeństwo maszyn, zabezpieczenie przed uszkodzeniem” to projekt normy dla pkt 1.1.9, opracowywany w CENELEC. W Niemczech ukazał się jako projekt DIN EN 50742 (VDE 0113-742):2026-03. Według artykułu specjalistycznego firmy IBF Solutions GmbH (ostatnia aktualizacja 5 października 2026 r.) projekt jest na etapie zatwierdzania; termin publikacji EN nie jest ustalony. Projekt nie ma odniesienia w Dzienniku Urzędowym na podstawie rozporządzenia w sprawie maszyn. Domniemanie zgodności zgodnie z art. 20 ust. 1 powstaje dopiero wraz z takim odniesieniem.

Według tego artykułu projekt opisuje dwie ścieżki. Ścieżka A opiera się na analizie cyberzagrożeń przeprowadzanej przez producenta według EN ISO 12100, czyli w ramach zwykłej oceny ryzyka. Ścieżka B korzysta z serii IEC 62443 z bezpiecznym procesem rozwoju (IEC 62443-4-1), wymaganiami systemowymi (-3-3) i wymaganiami dla komponentów (-4-2).

IEC 62443 to uznana seria norm dotycząca bezpieczeństwa informatycznego przemysłowych systemów automatyki i dobry punkt odniesienia dla środków cyberbezpieczeństwa. Na podstawie rozporządzenia w sprawie maszyn nie jest normą zharmonizowaną i nie daje domniemania zgodności. Jeżeli ją Państwo stosują, należy opisać ją w dokumentacji technicznej jako zastosowaną specyfikację techniczną (załącznik IV część A lit. f)) i wykazać w ocenie ryzyka, jak środki zmniejszają zagrożenia dla osób.

Art. 20 ust. 9 przewiduje kolejną drogę do domniemania: w przypadku maszyn certyfikowanych lub objętych deklaracją zgodności w ramach programu certyfikacji cyberbezpieczeństwa przyjętego zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2019/881, do którego odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym, domniemywa się, że spełniają pkt 1.1.9 i 1.2.1 w zakresie, w jakim certyfikat lub deklaracja obejmują te wymagania. Należy sprawdzić, czy taki program w ogóle wchodzi w grę dla Państwa produktu.

Związek z aktem o cyberodporności i dyrektywą w sprawie urządzeń radiowych

• Akt o cyberodporności (UE) 2024/2847. Ma zastosowanie do produktów z elementami cyfrowymi, w tym do połączonych maszyn, i chroni cyberbezpieczeństwo produktu przez cały okres jego użytkowania. Obowiązki zgłoszeniowe zgodnie z art. 14 obowiązują od 11 września 2026 r., także w odniesieniu do produktów już dostarczonych; pozostałe obowiązki dotyczą produktów wprowadzanych do obrotu od 11 grudnia 2027 r. Zgodnie z motywem 53 spełnienie wymagań CRA może ułatwić wykazanie zgodności z pkt 1.1.9 i 1.2.1; synergię wykazuje producent, który przeprowadza ocenę zgodności według obu rozporządzeń. Zgodność z CRA nie tworzy domniemania w odniesieniu do pkt 1.1.9. Szczegóły w poradniku Akt o cyberodporności dla maszyn.
• Dyrektywa 2014/53/UE w sprawie urządzeń radiowych. W przypadku urządzeń radiowych wprowadzanych do obrotu od 1 sierpnia 2025 r. do 10 grudnia 2027 r. wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa określone w art. 3 ust. 3 lit. d), e) i f) mają zastosowanie na podstawie rozporządzenia delegowanego (UE) 2022/30, z serią norm EN 18031. Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/339 uchyla je ze skutkiem od 11 grudnia 2027 r.; od tego dnia rolę tę przejmuje CRA. Nie jest ostatecznie rozstrzygnięte, czy maszyna z trwale zamontowanym modułem radiowym jest jako całość urządzeniem radiowym.

Ten sam interfejs może więc pojawić się w maksymalnie trzech ocenach o różnych celach ochrony: osoby (rozporządzenie w sprawie maszyn), sieć i dane (dyrektywa w sprawie urządzeń radiowych) oraz produkt przez cały okres użytkowania (CRA). Harmonogram i metody w poradniku Cyberbezpieczeństwo maszyn.

Postępowanie w siedmiu krokach

1. 1. Ujęcie interfejsów i zasobów

   Każda droga, którą dane lub polecenia docierają do maszyny: sieć i magistrala polowa, zdalna konserwacja, połączenie z chmurą, łączność radiowa, USB i karty pamięci, panel operatorski z zarządzaniem parametrami, dostęp programistyczny do układu sterowania, ścieżka aktualizacji, dostępny sprzęt bezpieczeństwa w szafie sterowniczej oraz podłączone urządzenia innych producentów. Do tego oprogramowanie i dane mające zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa, takie jak program bezpieczeństwa, wartości graniczne i parametry mutingu.

2. 2. Identyfikacja cyberzagrożeń jako zagrożeń

   Dla każdego interfejsu należy zapytać: czy przypadkowe lub zamierzone uszkodzenie może wywołać sytuację zagrożenia? Typowe scenariusze to parametry bezpieczeństwa zmienione przez sieć, dostęp zdalny w czasie, gdy ktoś pracuje w strefie zagrożenia, niezatwierdzona wersja oprogramowania po aktualizacji, zmostkowane styki bezpieczeństwa lub utrata łączności, po której następuje nieoczekiwane ponowne uruchomienie.

3. 3. Oszacowanie i ewaluacja ryzyka

   Jak przy każdym innym zagrożeniu: ciężkość możliwej szkody i prawdopodobieństwo. W scenariuszach cyberbezpieczeństwa prawdopodobieństwo zależy przede wszystkim od tego, jak osiągalny jest interfejs (internet, sieć lokalna, tylko na miejscu), jakiego nakładu wymaga ingerencja i czy zostałaby wykryta.

4. 4. Określenie środków według hierarchii

   Zgodnie z pkt 1.1.2 lit. b) najpierw konstrukcja, na przykład parametry istotne dla bezpieczeństwa przechowywane wyłącznie w sterowniku bezpieczeństwa i niezapisywalne przez sieć procesową; następnie techniczne środki ochronne, takie jak uwierzytelnianie, podpisane aktualizacje, segmentacja i rejestrowanie; informacje dotyczące użytkowania na końcu.

5. 5. Ewaluacja ryzyka resztkowego i weryfikacja skuteczności

   Ponownie ocenić ryzyko resztkowe dla każdego scenariusza i przetestować środki: wyświetlanie wersji, wpisy w rejestrze po aktualizacji, zachowanie przy utracie łączności, zatwierdzanie dostępu zdalnego na miejscu. Wyniki należą do sprawozdań z badań zgodnie z załącznikiem IV część A lit. g).

6. 6. Dowody w dokumentacji technicznej

   Ocena ryzyka z wykazem mających zastosowanie wymagań, w tym pkt 1.1.9, oraz ze środkami ochronnymi (załącznik IV część A lit. b)), specyfikacje techniczne zastosowane w odniesieniu do projektów norm lub IEC 62443 (lit. f)) oraz sprawozdania z badań (lit. g)). Kod źródłowy lub logikę programowania oprogramowania odnoszącego się do bezpieczeństwa udostępnia się na uzasadniony wniosek właściwego organu krajowego (lit. m), art. 10 ust. 3).

7. 7. Informacje w instrukcji obsługi

   Pkt 1.7.4.2 nie zawiera odrębnej litery dotyczącej cyberbezpieczeństwa. Informacje należą do oddania do użytku i eksploatacji (lit. k)), ryzyka resztkowego (lit. l)) i środków ochronnych, jakie musi zastosować użytkownik (lit. m)): gdzie wyświetlana jest wersja oprogramowania, procedura aktualizacji z następującym po niej sprawdzeniem działania funkcji bezpieczeństwa (pkt 1.1.2 lit. e)), wymagania dotyczące sieci użytkownika maszyny, zatwierdzanie dostępu zdalnego i przechowywanie rejestrów.

Przykłady: interfejs, cyberzagrożenie, środki

Jak CE-Copilot obejmuje zabezpieczenie przed uszkodzeniem

CE-Copilot stosuje ścieżkę A projektu prEN 50742: analiza cyberzagrożeń jest częścią oceny ryzyka według EN ISO 12100 i jest oceniana tym samym wskaźnikiem ryzyka z ciężkości i prawdopodobieństwa co każde inne zagrożenie.

• Moduł „Zabezpieczenie przed uszkodzeniem” w ocenie ryzyka

  Pojawia się w edytorze oceny ryzyka, gdy tylko opis maszyny wspomina o interfejsach cyfrowych, takich jak sieć, zdalna konserwacja, USB, łączność radiowa lub panel operatorski z zarządzaniem parametrami; w przeciwnym razie można go wyświetlić za pomocą „Oceny na podstawie innych aktów prawnych”. Inwentarz interfejsów obejmuje dziesięć typów interfejsów i jest wstępnie wypełniany na podstawie opisu; wyraźnie zanegowane wzmianki, takie jak „brak Wi-Fi”, nie są przejmowane. Wybór potwierdzają lub korygują Państwo; zostaje on zapisany w profilu maszyny w projekcie.

  od planu Starter

• 15 scenariuszy cyberzagrożeń jako zagrożenia

  Dla wybranych interfejsów moduł proponuje pasujące scenariusze, od manipulacji parametrami przez sieć po brak rejestrowania. Przejmowane jest tylko to, co zaznaczą Państwo w oknie wyboru: jako zagrożenie rodzaju „Naruszenie integralności/bezpieczeństwo” ze scenariuszem, fazami cyklu życia, podstawą prawną, wstępnie wypełnioną ciężkością i prawdopodobieństwem oraz środkami na trzech stopniach. Podstawa prawna odpowiada ramom prawnym projektu: w projekcie według rozporządzenia w sprawie maszyn załącznik III pkt 1.1.9, 1.2.1 i 1.2.6; w projekcie według dyrektywy maszynowej załącznik I pkt 1.2.1 i 1.2.6 jako stan wiedzy technicznej, z uwagą dotyczącą pkt 1.1.9 od 20 stycznia 2027 r. Każdy scenariusz wymienia pasujące wymagania systemowe IEC 62443-3-3 jako odniesienie.

  od planu Starter

• Wyszukiwanie zagrożeń przez AI z uwzględnieniem interfejsów

  Jeżeli inwentarz zawiera interfejsy, wyszukiwanie zagrożeń przez AI dodatkowo pyta o scenariusze specyficzne dla maszyny, w których uszkodzenie właśnie na tych interfejsach może wywołać sytuację zagrożenia, ocenione tak jak pozostałe zagrożenia. Propozycje są wersjami roboczymi do Państwa merytorycznej weryfikacji.

  od planu Starter, w ramach limitu AI planu

• Dowody w eksporcie

  Eksport oceny ryzyka do PDF i Word oraz łączny eksport dokumentacji projektu zawierają ramkę „Zabezpieczenie przed uszkodzeniem” z liczbą ocenionych scenariuszy, inwentarzem interfejsów i podstawą prawną, łącznie z wyraźną uwagą, że bez odniesienia w Dzienniku Urzędowym nie ma domniemania zgodności.

  od planu Starter

• Sekcja sprawozdania z badań z dwunastoma wymaganiami

  Wymagania od A1 do A12 odnoszą się do pkt 1.1.9, 1.2.1 i 1.2.6, a także do instrukcji obsługi i procesu aktualizacji, każde z podstawą prawną, oczekiwanym dowodem i odniesieniem do IEC 62443. W projekcie według rozporządzenia w sprawie maszyn wszystkie dwanaście jest obowiązkowych; w projekcie według dyrektywy maszynowej wymagania, które istnieją tylko w rozporządzeniu, są wyświetlane jako zalecenia na potrzeby wprowadzenia do obrotu od 20 stycznia 2027 r.

  od planu Professional

• Rozdział o cyberbezpieczeństwie w instrukcji obsługi

  Sprawdzone interfejsy pojawiają się w instrukcji obsługi z oznaczeniem, protokołem, przyłączem i ścieżką aktualizacji. Informacje o ochronie dostępu celowo nie trafiają do dokumentu, aby instrukcja obsługi nie stała się opisem podatności.

  moduł instrukcji obsługi od planu Professional, jednorazowy zakup dla każdego projektu

• Jeden inwentarz dla rozporządzenia w sprawie maszyn, urządzeń radiowych i CRA

  Szczegóły każdego interfejsu i zasoby wymagające ochrony prowadzą Państwo jeden raz; moduł urządzeń radiowych i strona „Cyberbezpieczeństwo (CRA)” korzystają z tego samego inwentarza. Moduł wskazuje także, że ocena ryzyka w zakresie cyberbezpieczeństwa według CRA jest odrębną oceną obok pkt 1.1.9.

  inwentarz od planu Starter, strona Cyberbezpieczeństwo (CRA) od planu Professional

Czego CE-Copilot nie robi: nie certyfikuje, nie przeprowadza testów penetracyjnych, nie sprawdza Państwa oprogramowania sterującego i nie klasyfikuje do poziomów bezpieczeństwa według IEC 62443 ani według projektu normy (ścieżka B jest wymieniana dla każdego scenariusza jako odniesienie, a nie realizowana). Aplikacja nie zawiera tekstu prEN 50742. Plany i ceny podaje strona cennika; gdzie jeszcze Państwa maszyna wymaga pracy przed 20 stycznia 2027 r., pokazuje bezpłatny test gotowości na rozporządzenie w sprawie maszyn.

Źródła

• Rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn, wersja skonsolidowana z 27 lipca 2026 r.
• Rozporządzenie (UE) 2024/2847 (akt o cyberodporności)
• Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/339 uchylające rozporządzenie delegowane (UE) 2022/30
• DIN Media: projekt DIN EN 50742 (VDE 0113-742):2026-03, dostęp 3 listopada 2026 r.

Więcej poradników