Nadzór rynku UE nad maszynami: co dzieje się na granicy i po wprowadzeniu do obrotu

Kto egzekwuje przepisy i z jakimi uprawnieniami

Każde państwo członkowskie wyznacza własne organy nadzoru rynku dla maszyn (dyrektywa maszynowa, art. 4 ust. 3), a rozporządzenie (UE) 2019/1020 daje im wspólny zestaw narzędzi. Minimalne uprawnienia (art. 14 ust. 4) obejmują: żądanie od podmiotów gospodarczych dokumentów, specyfikacji technicznych, danych i informacji dotyczących zgodności, w tym dostępu do wbudowanego oprogramowania, jeżeli jest to konieczne do oceny zgodności; żądanie informacji o łańcuchu dostaw, sieci dystrybucji, ilościach na rynku i innych modelach o takich samych cechach technicznych; przeprowadzanie niezapowiedzianych kontroli na miejscu i kontroli fizycznych; wstęp do pomieszczeń, na teren i do środków transportu, z których podmiot korzysta w ramach swojej działalności. Każdy podmiot gospodarczy musi z nimi współpracować w działaniach, które mogą wyeliminować lub ograniczyć ryzyko (art. 7). Oferty online skierowane do użytkowników końcowych w Unii uznaje się za udostępnianie na rynku (art. 6), więc sprzedaż na odległość nie wymyka się systemowi.

Rozporządzenie ma zastosowanie do maszyn, ponieważ dyrektywa maszynowa znajduje się wśród aktów, które obejmuje (art. 4 ust. 5), i obowiązuje w tym zakresie od 16 lipca 2021 r. W procedurze ochronnej ponad poziomem krajowym działa Komisja, która prowadzi też unijny system szybkiego ostrzegania Safety Gate, w którym wycofania z obrotu i przypadki odzyskania produktów są publikowane z podaniem nazw. W 2025 r. system zarejestrował 4671 powiadomień i 5794 działania następcze, takie jak zatrzymania na granicy, zakazy sprzedaży i odzyskanie produktów, przy czym obie liczby są rekordowe.

Na granicy: jak działa kontrola przywozu

Produkty zgłoszone do procedury celnej dopuszczenia do obrotu podlegają kontrolom organów, które każde państwo członkowskie wyznacza w tym celu, w większości przypadków są to organy celne (rozporządzenie (UE) 2019/1020, art. 25). Kontrole opierają się na analizie ryzyka i nie są powszechne; maszyna od nieznanego eksportera z ubogą dokumentacją ma większe szanse zostać wybrana niż kolejna wysyłka w ramach znanego łańcucha dostaw. Gdy kontrola ma miejsce, wyznaczony organ musi zawiesić dopuszczenie do obrotu, jeżeli ustali, że (art. 26 ust. 1):

• produktowi nie towarzyszy dokumentacja wymagana prawem UE albo istnieją uzasadnione wątpliwości co do jej autentyczności, dokładności lub kompletności,
• produkt nie został oznakowany ani opatrzony etykietą zgodnie z wymaganiami prawa UE,
• oznakowanie CE zostało umieszczone w sposób fałszywy lub wprowadzający w błąd,
• nazwa, zarejestrowana nazwa handlowa lub znak towarowy oraz dane kontaktowe, w tym adres pocztowy, podmiotu gospodarczego z siedzibą w UE wykonującego zadania dotyczące produktu nie zostały podane lub nie można ich ustalić, albo
• z innych względów istnieją przesłanki, by przypuszczać, że produkt jest niezgodny lub stwarza poważne ryzyko.

O zawieszeniu powiadamia się organy nadzoru rynku. Produkt zostaje dopuszczony do obrotu, jeżeli w ciągu czterech dni roboczych nie zwróciły się one o utrzymanie zawieszenia albo gdy udzielą zgody na dopuszczenie (art. 27); dopuszczenie do obrotu wyraźnie nie jest dowodem zgodności. Jeżeli organy nadzoru rynku stwierdzą, że produkt stwarza poważne ryzyko lub że nie można go wprowadzić do obrotu, ponieważ jest niezgodny, zakazują jego wprowadzenia do obrotu, a wyznaczony organ odmawia dopuszczenia do obrotu, z odpowiednią adnotacją w celnym systemie przetwarzania danych i, w stosownych przypadkach, na fakturze handlowej (art. 28). Wówczas przesyłka zostaje albo ponownie wywieziona, albo doprowadzona do zgodności pod nadzorem, albo zniszczona.

Czwarta przesłanka to ta, której eksporterzy nie doceniają. Od lipca 2021 r. produkt można wprowadzić do obrotu na rynku UE tylko wtedy, gdy odpowiada za niego podmiot gospodarczy z siedzibą w Unii: producent z UE, importer, upoważniony przedstawiciel z pisemnym upoważnieniem lub, w ich braku, dostawca usług realizacji zamówień z UE (art. 4). Jego nazwa i adres pocztowy muszą być podane na produkcie, jego opakowaniu, paczce lub w dokumencie towarzyszącym (art. 4 ust. 4). Brak podmiotu, brak dopuszczenia do obrotu. Nasz poradnik o eksporcie maszyn do UE bez podmiotu w UE wyjaśnia dostępne opcje.

Po wprowadzeniu do obrotu: obowiązki, które pozostają po Państwa stronie

Zgodnie z dyrektywą maszynową obowiązki spoczywają na producencie lub jego upoważnionym przedstawicielu: przed wprowadzeniem do obrotu spełnić zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, mieć dostępną dokumentację techniczną, dostarczyć instrukcję, przeprowadzić ocenę zgodności, sporządzić deklarację zgodności WE i umieścić oznakowanie CE (art. 5). Importerzy i dystrybutorzy w ogóle nie są wspomniani w dyrektywie; ich obowiązki wynikają z art. 4 rozporządzenia (UE) 2019/1020 oraz z prawa krajowego.

Rozporządzenie w sprawie maszyn wpisuje cały łańcuch dostaw do prawa maszynowego od 20 stycznia 2027 r., a numery artykułów warto znać, ponieważ organy będą się na nie powoływać:

Czego organy zwykle żądają

Wniosek zwykle przychodzi jako pismo lub e-mail do podmiotu z UE wskazanego na produkcie, czasem po zgłoszeniu wypadku lub skardze, często po rutynowej kontroli na targach lub w zakładzie klienta. Prawo nie określa liczby dni: dyrektywa mówi o czasie współmiernym do złożoności dokumentacji technicznej (załącznik VII część A pkt 2), a rozporządzenie o rozsądnym terminie współmiernym do charakteru ryzyka, w odniesieniu do działań naprawczych (art. 43 ust. 1). Organy wyznaczają termin we wniosku i oczekują odpowiedzi w swoim języku. Żądane elementy są przewidywalne:

Dwie uwagi praktyczne. Dokumentacja techniczna nie musi znajdować się w UE, ale jej nieprzedstawienie na prawidłowo uzasadniony wniosek może samo w sobie zostać uznane za wystarczającą podstawę do zakwestionowania zgodności (dyrektywa, załącznik VII część A pkt 3). A niekompletna dokumentacja jest na gruncie rozporządzenia odrębną niezgodnością pod względem formalnym, tak samo jak brak oznakowania CE, brak lub błędna deklaracja oraz brakujące lub fałszywe dane kontaktowe (art. 46 ust. 1); organ wzywa do usunięcia tej niezgodności, a jeśli Państwo tego nie zrobią, ogranicza lub zakazuje udostępniania produktu na rynku (art. 46 ust. 3).

Gdy coś jest nie tak: działania naprawcze, wycofanie z obrotu, odzyskanie, procedura ochronna

Jeżeli organ stwierdzi, że maszyna jest niezgodna lub może zagrażać zdrowiu lub bezpieczeństwu, żąda od właściwego podmiotu gospodarczego podjęcia odpowiednich i proporcjonalnych działań naprawczych w określonym przez siebie terminie (rozporządzenie (UE) 2019/1020, art. 16 ust. 2). Środki są stopniowane (art. 16 ust. 3): doprowadzenie produktu do zgodności, uniemożliwienie jego udostępniania na rynku, wycofanie z obrotu lub odzyskanie wraz z ostrzeżeniem opinii publicznej, zniszczenie lub uczynienie go niezdatnym do użytku, umieszczenie ostrzeżeń w języku lokalnym, ustalenie warunków sprzedaży albo ostrzeżenie narażonych użytkowników końcowych. Jeśli podmiot nie działa lub ryzyko się utrzymuje, organ sam zapewnia wycofanie z obrotu, odzyskanie lub zakaz i informuje opinię publiczną, Komisję oraz pozostałe państwa członkowskie (art. 16 ust. 5). Produkty stwarzające poważne ryzyko są wycofywane z obrotu lub odzyskiwane od razu i zgłaszane Komisji (art. 19).

Rozporządzenie w sprawie maszyn dodaje procedurę właściwą dla maszyn. Na szczeblu krajowym (art. 43) organ ocenia produkt pod kątem wszystkich odpowiednich wymagań, żąda działań naprawczych i, jeżeli niezgodność nie ogranicza się do jego terytorium, informuje Komisję i pozostałe państwa członkowskie. Podmiot gospodarczy musi zapewnić podjęcie działań naprawczych w odniesieniu do wszystkich produktów, których sprawa dotyczy, w całej Unii (art. 43 ust. 3). Jeśli nic się nie dzieje, organ nakazuje wycofanie z obrotu, odzyskanie lub zakaz i podaje to do wiadomości publicznej. Pozostałe państwa członkowskie mają trzy miesiące na zgłoszenie sprzeciwu; jeśli nikt go nie zgłosi, środek krajowy uznaje się za uzasadniony (art. 43 ust. 7). W razie sprzeciwów unijna procedura ochronna (art. 44) przekazuje decyzję Komisji, a po uznaniu środka za uzasadniony we wszystkich państwach członkowskich muszą zostać zastosowane środki ograniczające. Nawet maszynę spełniającą zasadnicze wymagania można nakazać wycofać z rynku, jeśli stwarza ryzyko (art. 45). Ten rozdział VI ma odpowiednio zastosowanie od 19 lipca 2023 r. do maszyn wprowadzonych do obrotu na podstawie dyrektywy, zamiast własnej klauzuli ochronnej dyrektywy (art. 52 ust. 1); art. 11 dyrektywy i przepisy o oznakowaniu z jej art. 17 pozostają punktem odniesienia dla wymagań merytorycznych do momentu przejścia na nowe przepisy.

Sankcje od 20 października 2026 r.

Dyrektywa pozostawiała sankcje państwom członkowskim i różnią się one między sobą. Niemcy na przykład karzą wykroczenia dotyczące zgodności maszyn administracyjnymi karami pieniężnymi do 100 000 euro za każdy przypadek. Rozporządzenie w sprawie maszyn harmonizuje te ramy: państwa członkowskie muszą ustanowić przepisy dotyczące sankcji za naruszenia popełnione przez podmioty gospodarcze, które są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, a w przypadku poważnych naruszeń mogą obejmować sankcje karne, i zgłosić je Komisji do 20 października 2026 r. (art. 50). Niemcy zrobiły to w ustawie wykonawczej do rozporządzenia w sprawie maszyn (MaschinenDG, Bundesgesetzblatt, BGBl. 2025 I nr 302): od 20 stycznia 2027 r. kary pieniężne do 100 000 euro za niepodjęcie działań naprawczych oraz za wprowadzenie do obrotu lub udostępnianie maszyn mimo podstaw, by uznać je za niezgodne, do 10 000 euro za pozostałe wykroczenia, a za uporczywe powtarzanie albo za narażenie życia, zdrowia lub mienia znacznej wartości kara pozbawienia wolności do roku lub grzywna (§§ 9, 10 i 12). Dochodzi do tego strona cywilna: nowa dyrektywa (UE) 2024/2853 w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe ma zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu po 9 grudnia 2026 r., traktuje oprogramowanie jako produkt i czyni importera lub upoważnionego przedstawiciela producenta spoza UE odpowiedzialnym za produkty wadliwe. Partnerzy z UE odczytają to jako powód, by żądać kompletnej i dającej się obronić dokumentacji technicznej, zanim użyczą Państwu swojej nazwy.

Lista kontrolna dla eksporterów

CE-Copilot powstał z myślą o chwili, gdy nadchodzi wniosek: moduł Dokumentacja techniczna utrzymuje dokumentację techniczną z załącznika VII skompletowaną i wersjonowaną dla każdego projektu, z oceną ryzyka, wykazem norm, sprawozdaniami z badań, instrukcjami i deklaracją zgodności w jednym miejscu, a monitor norm ostrzega, gdy zmienia się norma, na której opiera się Państwa seria. Platforma jest dostępna w języku polskim i angielskim; dokumenty eksportuje się w języku niemieckim lub angielskim, a deklarację zgodności także w języku francuskim lub włoskim. Przegląd dla producentów spoza UE znajdą Państwo w poradniku Eksport maszyn do Europy.

Więcej poradników